Zasady projektowania kuchni

Projektowanie kuchni

Funkcjonalne zaplanowanie kuchni jest bardzo ważne dla ergonomii pracy, wygody przyszłego użytkownika i powinno być traktowane na równi z kryterium estetyki, a być może nawet jest ważniejsze. Planowanie kuchni należy już zacząć na etapie remontu domu czy mieszkania albo ich budowy – ważne jest m.in. odpowiednie rozplanowanie przyłączy, zaplanowanie miejsca, w którym wystąpią płytki, określenie wysokości parapetów. Poniżej przedstawiamy wybrane zagadnienia z zakresu projektowania kuchni.

Określenie stylu i kolorystyki
Określenie stylu i kolorystyki kuchni jest pierwszym etapem procesu projektowania. Wybór kolorów powinien być zdeterminowany m.in. położeniem okna względem stron świata.

Optymalna jest lokalizacja od północy (tak najczęściej projektuje się położenie okna w domu jednorodzinnym). Ponieważ jest to najcieplejsze pomieszczenie w domu – latem gotowanie w kuchni z oknem po stronie południowej to prawdziwy koszmar… Dla małych kuchni dogodny jest wybór jasnej kolorystyki, która optycznie powiększa pomieszczenie. Daje to również doskonałe rezultaty przy małym oknie kuchennym i przy położeniu okna od północy – choć preferowane, to jednak daje mało światła dziennego. Warto również pamiętać, że z kolei w słonecznej, dobrze oświetlonej kuchni lepiej unikać powierzchni z połyskiem, które mogą powodować nieprzyjemne odbicia i razić w oczy. Za to w takiej kuchni można sobie pozwolić na ciemniejsze ściany i meble.
Jeśli chodzi o styl kuchni, to do wyboru są:

 

 

Kuchnie retro – rustykalne, angielskie, prowansalskie – dominują tu drewno, rzeźbione listwy, witraże, stylowe dodatki, a sprzęt AGD jest zabudowany i niewidoczny
Kuchnie nowoczesne – proste formy, łączenie materiałów: drewna, folii, laminatu, metalu; duża funkcjonalność, praktycznie nieograniczone możliwości
Kuchnie high-tech – „laboratorium kuchenne”, w którym dominują barwy chłodne, a najczęściej wykorzystywanym materiałem jest metal i szkło; często uwidocznione są wysoko zautomatyzowane sprzęty AGD

Równolegle z wyborem stylu i kolorystyki kuchni warto zaplanować, jak będzie wykończona ściana. Powierzchnie, zwłaszcza te nad ciągami stojących szafek, są zawsze narażone na zabrudzenie. Do wyboru są następujące wykończenia ścian:

 

  • zmywalna tapeta winylowa,
  • specjalna farba do kuchni i łazienek, czyli pomieszczeń mokrych,
  • okładziny i płytki ze szkła, metalu lub tworzywa,
  • płytki ceramiczne.
ściana wykończona płytą ze stali nierdzewnej – bardzo efektowne, nowoczesne i praktyczne rozwiązanie (bardzo łatwa do zmywania – brak uskoków i wrąbków) ściana malowana specjalną farbą
do kuchni – tani i neutralny sposób
na wykończenie powierzchni
ściana wykończona płytą w takiej samej okleinie jak blat – ładnie łączy w całość ścianę z meblami kuchennymi; jest łatwa do utrzymania w czystości ściana wykończona płytkami ceramicznymi – najlepsze rozwiązanie do tradycyjnych kuchni; ważne, aby fugi były z materiału łatwego do przemywania

Obecne i przyszłe wymagania użytkownika 
Średnio kuchnię użytkuje się ok. 20 lat i często się w niej przebywa, dlatego warto w szczegółach przemyśleć wymagania i życzenia w stosunku do kuchni, aby wprowadzone rozwiązania były funkcjonalne i cieszyły przez długie lata. Z pewnością na decyzję o takich czy innych rozwiązaniach mają wpływ gabaryty pomieszczenia, przyzwyczajenia i oczekiwania użytkowników oraz charakterystyka gospodarstwa domowego.

Gabaryty pomieszczenia
Konieczne jest wymierzenie pomieszczenia. Z jego wielkości wynikać będzie, ile miejsca można będzie przeznaczyć na różne funkcje kuchni. Ważne w planowaniu będą:

  • powierzchnia pomieszczenia oraz jego wysokość,
  • wymiary (wysokość, szerokość) oraz liczba i rozmieszczenie wejść do kuchni,
  • wymiary (przede wszystkim wysokość nad podłogą i szerokość) okna, wysokości parapetów,
  • istniejące przyłącza (prąd, woda) – nawet jeżeli planowane jest ich przemieszczenie,
  • rozmieszczenie ewentualnych pomieszczeń pomocniczych, np. spiżarni.

Określenie potrzeb
Warto zastanowić się nad rodzinnymi nawykami:

  • jaki styl życia prowadzi użytkownik i jakie ma zwyczaje związane z gotowaniem – to determinuje wybór kuchenki oraz ilość miejsca niezbędnego do przygotowywania posiłków,
  • jak często robione są zakupy, a co za tym idzie, jaką wybrać lodówkę i ile potrzeba miejsca na zapasy,
  • jakie sprzęty będą używane – konieczne będzie wyznaczenie miejsc na gniazdka i włączniki oraz punktów świetlnych,
  • czy kuchnia ma służyć tylko do przygotowywania posiłków, czy ma to być również jadalnia, miejsce spotkań – określenie funkcji.

Obok tych ogólnych informacji istotne są:

  • wzrost użytkownika kuchni – aby dopasować optymalną wysokość blatu,
  • sposób pracy użytkownika – czy użytkownik jest praworęczny, czy leworęczny – ma to znaczenie dla odpowiedniego ustawienia stref,
  • ilość przechowywanych produktów w kuchni.

Określenie potrzebnej przestrzeni użytkowej
W kuchni przeciętnie przechowuje się 250 kg różnego rodzaju przedmiotów i zapasów. Żeby to wszystko pomieścić, potrzebna jest odpowiednia przestrzeń użytkowa, czyli odpowiednia liczby półek i szuflad w szafkach. Nie ma niczego mniej wygodnego niż przechowywanie zastawy stołowej w piwnicy, pokoju lub spiżarni na skutek błędów popełnionych przy projektowaniu kuchni.
Projektant pomoże dobrać odpowiednie typy szafek do różnego rodzaju produktów.

Wybór układu umeblowania kuchni
Kuchnie są planowane w różnych układach. Do najprostszych układów należą:

układ jednorzędowy najprostszy i najmniej ergonomiczny układ, ponieważ znacznie wydłuża drogę, jaką trzeba pokonać pomiędzy poszczególnymi strefami układ w kształcie litery L podobnie jak jednorzędowa tak i ta kuchnia wymaga pokonywania długich odcinków pomiędzy strefami, co wydłuża czas pracy układ dwurzędowy układ prosty, ale zapewniający dobrą komunikację w obrębie pomieszczenia, bo strefy są znacznie bliżej siebie niż w dwóch poprzednich układach

Bardziej skomplikowane układy to kuchnie w kształcie litery U, G oraz kuchnie z wyspą:

układ w kształcie litery U układ bardzo popularny i równie korzystny pod względem funkcjonalnym, jego zaletą jest bliskość stref względem siebie oraz maksymalne wykorzystanie powierzchni pomieszczenia układ w kształcie litery G dobrze się sprawdza w pomieszczeniach o rzucie zbliżonym do kwadratu, w dużych
kuchniach można powiązać go z wyspą pośrodku
układ z wyspą w układ mieszkania o połączonej w całość strefie dziennej (np. pokój dzienny wraz z kuchnią i jadalnią) znakomicie wpisuje się wyspa, która optycznie wydziela kuchnię, nie ujmując przestrzeni otwartemu układowi mieszkania. Należy jednak pamiętać, że nie w każdym przypadku wyspa jest możliwa – jej zaplanowanie obwarowane jest wieloma ograniczeniami

Zaplanowanie stref 

Każdy dobry projekt kuchni uwzględnia podział na odpowiednie strefy pracy. Prawidłowe ustawienie stref skraca do minimum pokonywanie odcinków codziennie przebywanych w kuchni i ułatwia pracę. Rozróżnia się 5 stref w kuchni: strefę zapasów, przechowywania, zmywania, przygotowywania posiłków oraz gotowania i pieczenia. Podana kolejność jest odpowiednim układem stref dla osoby praworęcznej. W przypadku osoby leworęcznej układ powinien być odwrotny. Nawet w małej kuchni dobrze jest rozdzielić poszczególne strefy chociaż niewielkimi połaciami blatów, by móc odłożyć np. garnek lub wyjęte z lodówki produkty.

zapasy tutaj powinny być przechowywane zapasy żywności, zarówno niewymagające chłodzenia, jaki i wymagające chłodzenia – dlatego niezbędnymi elementami tej strefy są lodówka i zamrażarka oraz wysoka szafa z cargo lub szufladami wewnętrznymi
przechowywanie w tej strefie powinna się znajdować zastawa stołowa, tj. szkło, porcelana i sztućce
zmywanie to tzw. strefa mokra, w niej powinny się znajdować zlew, zmywarka, powinno być miejsce na odkładanie i suszenie naczyń oraz na przechowywanie detergentów, a także na składowanie i segregowanie śmieci
przygotowywanie to serce kuchni – powinna zająć miejsce w miarę możliwości najbardziej centralne, konieczny jest blat roboczy (jego minimalna szerokość to 90 cm) oraz dostęp do narzędzi kuchennych niezbędnych do przygotowywania posiłków (desek do krojenia, noży, robota kuchennego itp.), a także do często wykorzystywanych produktów żywnościowych (takich jak przyprawy, olej itp.)
gotowanie, pieczenie w tej strefie powinny się znaleźć piekarnik, płyta grzejna, kuchenka mikrofalowa, pochłaniacz pary; tutaj także przechowywane powinny być formy do ciast, garnki, pokrywki i patelnie

Trójkąt roboczy w kuchni
Aby kuchnia była funkcjonalna, tzn. aby użytkownik nie nadkładał drogi, odległości pomiędzy trzema podstawowymi urządzeniami w kuchennym trójkącie nie powinny przekraczać:

  • od lodówki do zlewozmywaka 120-210 cm,
  • od zlewozmywaka do pieca 120-210 cm (w małych pomieszczeniach 90 cm),
  • od lodówki do pieca 120-270 cm.

Pionowe rozmieszczenie stref w kuchni
Dobrym pomysłem jest rozmieszczenie poszczególnych artykułów na odpowiednich poziomach przy uwzględnieniu częstotliwości użytkowania tych produktów:

  • Często stosowane produkty w łatwo dostępnych szufladach bezpośrednio pod blatem lub na najniższym poziomie szafek wiszących.
  • Rzadziej stosowane produkty poniżej i powyżej tego poziomu.
  • Sporadycznie używane produkty na najwyższym poziomie szafki górnej i na najniższym poziomie szafki dolnej.

 

Wysokość blatów
Poziom blatu roboczego powinien być dopasowany do wysokości użytkownika.

  • Przy ugiętym ramieniu odległość między łokciem a blatem powinna wynosić 10-15 cm.
  • Zalecana wysokość blatów w kuchni: 89-91 cm do pracy na stojąco, 70-75 cm do spożywania posiłków, 110-115 cm w przypadku barku.
  • Należy zwrócić uwagę, że różne czynności wymagają różnej wysokości blatu roboczego. Pod względem ergonomii pracy najlepiej, gdy płyta do gotowania jest niżej od blatu roboczego.


Przewaga szuflad nad półkami

  • Dobrym rozwiązaniem jest rezygnacja z półek w szafkach dolnych.
  • Półka wymaga schylania, klękania, a nawet wyciągania części zawartości na podłogę.
  • Szuflady gwarantują wygodny wgląd i optymalny dostęp.
  • Warto wybrać szuflady z pełnym wysuwem – zapewniają one pełen wgląd do ich zawartości.


Powierzchnia robocza

Warto zaplanować odpowiednią powierzchnię blatu roboczego w kuchni.

  • W strefie przygotowywania znajduje się właściwy blat roboczy w kuchni. Ten obszar między zlewozmywakiem a płytą do gotowania powinien być odpowiednio duży i dobrze oświetlony.
  • Zalecana minimalna szerokość blatu to 90 cm.

Lokalizacja gniazdek
Z pewnością warto zastanowić się, ile sprzętów kuchennych będzie wymagać podłączenia do gniazdka. Pamiętajmy, że lodówka, kuchenka, piecyk, zmywarka są urządzeniami, które muszą mieć swoje własne gniazdka i będą tam podłączone na stałe. Na pozostałe sprzęty należy zaplanować odpowiednią liczbę gniazdek w okolicy miejsc, gdzie te sprzęty będą używane. Nie należy umieszczać gniazdek zbyt blisko płyty grzejnej i zlewu – woda pryskająca podczas zmywania lub kipiące z garnka płyny mogą doprowadzić do zwarcia w instalacji, porażenia prądem, a nawet tragicznego pożaru! Jeżeli punkty elektryczne już istnieją i nie jest planowane ich przenoszenie, to należy je zliczyć i określić ich położenie w pomieszczeniu (będzie to istotna informacja dla projektanta).

Oświetlenie
Oświetlenie w kuchni buduje odpowiednią atmosferę, podkreślając styl kuchni oraz uwypuklając niektóre jej elementy, a także wpływa na warunki pracy. Punkty świetlne powinny być zaplanowane jako oświetlenie centralne, np. nad stołem lub pośrodku pomieszczenia, oraz jako światło pomocnicze – nad blatem roboczym i w okolicy miejsc, w których często wykonywane są kuchenne czynności: przy zlewie, nad blatem roboczym i płytą grzejną (często będzie to oświetlenie wmontowane w okap).

Wybór sprzętu AGD 
Ważne, aby sprzęt AGD znajdował się w wygodnych i funkcjonalnych miejscach, najlepiej na wysokości, na której unikniemy schylania się i klękania, a wybór tego sprzętu poprzedzony był przemyśleniem poniższych kwestii.

 

Lodówka – jej wielkość zależy od liczebności rodziny, częstotliwości zakupów, rodzaju preferowanego jedzenia (miłośnicy makaronów lub gotowych zup nie będą potrzebowali tyle miejsca chłodniczego co zjadacze świeżych warzyw czy jogurtów). Ważne jest też, czy gotuje się, czy raz na kilka dni większe ilości (na takie jedzenie też trzeba przeznaczyć miejsce w lodówce).
Okap kuchenny – powinien być szerszy od płyty grzejnej. Minimalna wysokości jego zamocowania to
70 cm. Jednak zbyt wysokie zawieszenie obniża jego skuteczność Wydajność pochłaniacza ustala się indywidualnie wg parametrów pomieszczenia.
Jako reguła powinna być stosowana następująca formuła:
powierzchnia kuchni x wysokość kuchni x 6 = minimalna wydajność pochłaniacza w m sześciennych / h
powierzchnia kuchni x wysokość kuchni x 12 = maksymalna wydajność pochłaniacza w m sześciennych / h
przykład:
powierzchnia kuchni = 12 m kw.
wysokość kuchni = 2,4 m
12 m kw. x 2,4 m x 6/h = 173 m sześc./h (minimalna wydajność)
12 m kw. x 2,4 m x 12/h = 346 m sześc./h (maksymalna wydajność)
Piecyk i płyta grzejna – należy się zastanowić, do czego będzie służył piecyk: do pieczenia ciasta i mięsa, przygotowywania potraw z rożna, a może tylko do rozmrażania i podgrzewania dań? Czy potrzebny jest piecyk, a może wystarczy kuchenka mikrofalowa? Rodzaj i wielkość płyty zależą od liczby osób w rodzinie, charakteru szykowanych potraw – “jednogarnkowe” czy gotowane w wielu garnkach – oraz od tego, czy jada się obiady w domu, czy poza nim. Dobrym rozwiązaniem jest umieszczenie pieca na wysokości wzroku – ułatwia to dostęp do jego wnętrza.
Zmywarka – nawet w małej kuchni znajdzie się na nią miejsce; oszczędza czas, wodę i energię. Szacuje się, że posiadanie zmywarki to oszczędność czasu na poziomie 40 minut dziennie, czyli 10 dni w ciągu roku. Na wprost zmywarki powinien być min. 1 m miejsca.
Zlewozmywak jego wybór zależy od tego, czy zmywamy tylko ręcznie, czy też w zmywarce, ale nawet wtedy należy przewidzieć miejsce na odłożenie naczyń – czasami płuczemy coś “ręcznie”. Lepiej kupić zbyt duży zlew i swobodnie z niego korzystać, niż męczyć się ze zbyt małym.

Organizacja wnętrza szafek

  • Warto przemyśleć organizację wnętrza szuflad.
  • Pomocne są podziałki i wkłady dopasowane do funkcji szuflad.
  • Porządek jest częścią życia kuchennego!